تونل زمان - ۹ آبان؛ روزی که سکونت انسان در فضا دائمی شد!
سال‌ها پیش در چنین روزی، نخستین ساکنان ایستگاه فضایی راهی مدار شدند؛ روزی که با تنهایی کالینز پشت ماه و انقلاب فیبر نوری نیز پیوند خورده است.
تاریخ در هر روز ورق می‌خورد، اما بعضی اتفاق‌ها آن‌قدر مهم‌اند که ردپایشان تا امروز در زندگی ما باقی مانده است؛ از نوری که در رشته‌های باریک شیشه هزاران کیلومتر سفر می‌کند تا فضانوردی که در تنهاییِ پشت ماه، راه بازگشت هم‌تیمی‌هایش را حفظ می‌کرد. گاهی یک پرسش ساده، گاهی مسئولیتی دور از چشم و گاهی رقابت دو مخترع، نقطه ی آغاز تحولی بزرگ در جهان می‌شود.
در تونل زمان امروز، به سراغ روزهایی در تاریخ می‌رویم که مسیر فناوری، علم و اکتشافات فضایی را تغییر دادند؛ از تولد مردی که با هدایت نور، پایه‌های ارتباطات مدرن را بنا کرد و مخترعی که در روشن‌شدن جهان سهمی کمتر از ادیسون نداشت تا آغاز اقامت دائمی انسان در ایستگاه فضایی بین‌المللی و داستان فضانوردی که تنها عضو ماموریت آپولو ۱۱ بود که روی ماه قدم نگذاشت.
مردی که نپذیرفت نور فقط مستقیم حرکت می‌کند
۱۰۰ سال پیش، نارین‌در سینگ کاپانی در موگای پنجاب به دنیا آمد؛ کودکی که پاسخ آموزگارش درباره ی حرکت مستقیم نور را نپذیرفت. همان تردید ساده بعدها او را به کالج سلطنتی لندن رساند تا زیر نظر هارولد هاپکینز راهی برای هدایت نور در رشته‌های باریک شیشه پیدا کند.
اعتراض یک دانش‌آموز به مسیر نور، مسیر ارتباطات جهان را تغییر داد
کاپانی و هاپکینز در ۱۹۵۳ تصویری باکیفیت را از میان دسته‌ای شامل صدها رشته ی شیشه‌ای عبور دادند و نتایج کارشان یک سال بعد در نیچر منتشر شد. کاپانی اصطلاح «فیبر اپتیک» را نیز با مقاله‌ای در ۱۹۶۰ رواج داد و در مسیر حرفه‌ای خود بیش از ۱۰۰ اختراع ثبت کرد.
نور هدایت‌شده در آزمایشگاه، سرانجام به درون کابل‌های زیردریایی، شبکه‌های پرظرفیت و ابزارهای تصویربرداری پزشکی راه یافت. بخش بزرگی از اینترنت امروزی بر همان اصل ظریف تکیه دارد؛ نور به دیواره ی رشته می‌رسد، بازتاب می‌کند و اطلاعات را هزاران کیلومتر جلو می‌برد.
تنها مرد آپولو ۱۱ که روی ماه قدم نگذاشت
مایکل کالینز در آن دقایق نه به آرمسترانگ و آلدرین دسترسی داشت و نه به مرکز کنترل؛ انسانی تنها در سوی پنهان ماه که باید مسیر ماژول فرماندهی آپولو ۱۱ را دقیق نگه می‌داشت.
دو نفر روی ماه بودند و نفر سوم راه بازگشتشان را نگه می‌داشت
کالینز که ۹۶ سال پیش در رم متولد شد، پیش از پرواز تاریخی ۱۹۶۹ با جمنای ۱۰ به فضا رفته بود. کارنامه ی دو ماموریت او ۲۶۶ ساعت حضور در فضا و یک ساعت و ۲۷ دقیقه راهپیمایی فضایی را در بر می‌گرفت. هنگام فرود ایگل، وظیفه ی او ناوبری کلمبیا و آماده‌ماندن برای ملاقات مداری بود.
آرمسترانگ و آلدرین بدون کلمبیا راهی برای بازگشت به زمین نداشتند. نقش کالینز یادآوری می‌کند که نخستین قدم روی ماه فقط داستان دو جفت چکمه بر خاک نبود؛ موفقیت ماموریت به فضانوردی وابسته بود که دور از دوربین‌ها، راه خانه را باز نگه داشت.
لامپ، اختراعی با بیش از یک قهرمان
روایت مشهور لامپ اغلب همه ی نور صحنه را روی توماس ادیسون می‌اندازد؛ اما جوزف ویلسون سوان هم‌زمان در بریتانیا رشته ی کربنی خود را به روشنایی رسانده بود. سوان که ۱۹۸ سال پیش در ساندرلند متولد شد، چراغش را در سال ۱۸۷۸ نمایش داد و در ۱۸۸۱ تولید تجاری آن را آغاز کرد.
تاریخ خلق لامپ با نام یک مخترع روشن نمی‌شود
نمایش عمومی بزرگی در تئاتر ساووی لندن شکل گرفت. حدود ۱٬۲۰۰ لامپ سوان با نیروی مولدی نزدیک به ۸۹ کیلووات، سالن را روشن کردند و ساووی را در شمار نخستین بناهای عمومی تمام‌برقی جهان قرار دادند. برق دیگر فقط پدیده‌ای آزمایشگاهی نبود؛ تماشاگران می‌توانستند کاربرد عملی‌اش را بالای سر خود ببینند.
رقابت سوان و ادیسون سرانجام در ۱۸۸۳ به ادغام کسب‌وکارهای بریتانیایی آن‌ها انجامید. سوان در عکاسی نیز رد پایی ماندگار گذاشت و فرایند چاپ کربنی را در ۱۸۶۴ ثبت کرد. زندگی او روایت تک‌قهرمانه ی اختراع را کنار می‌زند و جای آن شبکه‌ای از آزمایش‌ها، رقابت‌ها و پیشرفت‌های هم‌زمان می‌نشاند.
آغاز اقامت دائمی انسان در فضا
ایستگاه فضایی بین‌المللی هنوز مجموعه ی کوچکی از چند ماژول بود که سایوز TM-31 (Soyuz TM-31) از بایکونور برخاست. ویلیام شپرد، یوری گیدزنکو و سرگئی کریکالف دو روز بعد دریچه ی ایستگاه را گشودند و نخستین اقامت بلندمدت آن را آغاز کردند.
یک پرتاب، اقامت انسان در فضا را از سفر به سکونت تبدیل کرد
خدمه ی اکسپدیشن ۱ باید هم ساکن ایستگاه می‌شدند و هم خانه ی مداری خود را سر پا می‌کردند. راه‌اندازی سامانه‌های ارتباطی و رایانه‌ای، آماده‌کردن محل خواب و تجهیزات تهیه ی غذا و پایش محیط داخلی بخشی از برنامه بود. ماموریت نزدیک به ۱۴یک روز طول کشید و گروه در مارس ۲۰۰۱ با شاتل دیسکاوری بازگشت.
پرتاب ۲۶ سال پیش مرزی تاریخی ساخت. از زمان ورود نخستین خدمه، حضور انسان در مدار پایین زمین قطع نشده و ایستگاه از چند ماژول نیمه‌کاره به آزمایشگاهی بزرگ برای پژوهش درباره ی بدن انسان، مواد، زیست‌شناسی و فناوری‌های فضایی بدل شده است. ماندگاری آن بیش از هر چیز به همکاری کشورهایی وابسته ماند که روی زمین همیشه هم‌نظر نبودند.