رهنمودهای رهبر شهید مسیر حرکت کارگزاران وزارت خارجه را روشن می‌کرد
به گزارش خبرنگار مهر، محسن پاک آیین دیپلمات سابق وزارت خارجه در نشست رونمایی از کتاب پنج راهبرد رهبر شهید در هندسه سیاست خارجی، اظهار داشت: دو هفته پس از آغاز جنگ، فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک نیز آغاز شد. هیئت‌های میانجی برای گفت‌وگو به ایران می‌آمدند و افراد مختلفی در این زمینه به کشور سفر می‌کردند. در آن مقطع، رهبر شهید انقلاب، به‌عنوان فردی که نظر تعیین‌کننده‌ای در این روند داشتند، نقش اصلی را بر عهده داشتند. ان‌شاءالله قرار است کتابی درباره هشت سال فعالیت ایشان در عرصه سیاست خارجی، با تمرکز بر موضوع جنگ تحمیلی، منتشر شود که کتابی خواندنی خواهد بود.
وی با اشاره به اینکه در دوران رهبری نیز شاهد بودیم که ایشان سکاندار اصلی سیاست خارجی، هدایت‌کننده وزارت امور خارجه و حامی وزیران امور خارجه بودند، ادامه داد: رهنمودهای ایشان مسیر حرکت سفرا و کارگزاران وزارت امور خارجه را روشن می‌کرد. به همین دلیل، با توجه به همکاری که با دفتر حفظ و نشر آثار ایشان داشته‌ام و دارم، علاقه‌مند شدم مطالبی را در این زمینه تدوین کنم.
وی ادامه داد: مقاله‌ای درباره «نظام انقلابی و سیاست خارجی» که در همایش مؤسسه با موضوع نظام انقلابی ارائه شد و مقاله‌ای درباره «نگاه به شرق» که در همایشی در دوره معاونت پژوهشی آقای دکتر اسحاقی ارائه کردم.
پاک آیین خاطرنشان کرد: سه موضوع دیگر را نیز به‌صورت مستقل تدوین کردم تا به این مجموعه اضافه شود. این مطالب پیش از شهادت رهبر شهید آماده شده بود، اما پس از شهادت ایشان، ادبیات متن را تغییر دادیم و مطالبی را نیز به آن افزودیم تا در قالب کنونی منتشر شود.
وی اظهار کرد: قرار بود این مجموعه شامل ۱۰ دیدگاه باشد. البته موضوع هسته‌ای در نسخه اولیه این ۱۰ دیدگاه قرار نداشت که آن را نیز اضافه خواهم کرد. از دیگر موضوعات این مجموعه می‌توان به دیپلماسی وحدت اسلامی، امنیت مشترک منطقه‌ای و صلح عادلانه اشاره کرد. نگارش برخی از راهبردهای دیگر نیز در دست انجام است و امیدواریم در آینده پنج راهبرد دیگر را نیز منتشر کنیم.
وی تصریح کرد: فلسفه تدوین این مجموعه چنین بود و در نهایت، این‌گونه مقدر شد که کتابی که پیش‌تر آماده چاپ کرده بودیم، پس از شهادت ایشان به‌عنوان نخستین کتاب منتشرشده در این زمینه به چاپ برسد. در پایان، از جناب آقای اسماعیل‌تبار و همکاران ایشان که برای انتشار کتاب با سرعت اقدام کردند، تشکر می‌کنم.
سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان افزود: بحث نظم نظام انقلابی است که برگرفته از یکی از عبارت‌های شهید آیت‌الله خامنه‌ای در بیانیه گام دوم انقلاب است. ایشان در این بیانیه، جمهوری اسلامی را نظامی انقلابی معرفی می‌کنند و می‌فرمایند که باید در عرصه سیاست داخلی و خارجی، در چارچوب این نظام حرکت کنیم.
وی ادامه داد: نظام انقلابی، هم جوشش انقلابی دارد و هم در عین حال، از نظم، انضباط و قانون‌مداری در عرصه داخلی و بین‌المللی برخوردار است. ایشان این دو ویژگی را مغایر با یکدیگر نمی‌دانستند. بر همین اساس، این پرسش مطرح است که وزارت امور خارجه در چارچوب نظام انقلابی چگونه باید عمل کند؟ کارگزاران دستگاه دیپلماسی باید چه ویژگی‌هایی داشته باشند و دیپلماسی کشور چه مسیری را باید دنبال کند تا متناسب با شاخص‌هایی باشد که در بیانیه گام دوم مطرح شده است؟ این موضوع یکی از محورهایی است که در کتاب به آن پرداخته‌ایم.
وی با اشاره به اینکه موضوع دوم، بحث «نگاه به شرق» است؛ خاطرنشان کرد: مسئله‌ای که به‌ویژه در دهه اخیر بسیار مطرح شده و پرسش‌هایی را در جامعه ایجاد کرده است. آیا نگاه به شرق مفهومی مربوط به دوران جنگ سرد است یا همچنان موضوعیت دارد؟ آیا این نگاه با سیاست نه شرقی و نه غربی جمهوری اسلامی ایران مغایرت دارد؟ اساساً نگاه به شرق به این معناست که صرفاً به شرق جغرافیایی توجه کنیم؟ اگر چنین است، جایگاه سایر کشورها در سیاست خارجی ما چه خواهد بود؟
وی ادامه داد: سیاست همسایگی، سیاستی بسیار مهم است. سیاست همسایگی صرفاً به معنای تقویت روابط با کشورهای همسایه نیست، بلکه مدیریت روابط با همسایگان را نیز شامل می‌شود. گاهی باید روابط با یک کشور را تقویت کنیم و گاهی لازم است همسایه‌ای را مهار کنیم تا خطری و آسیبی برای ما نداشته باشد. همه این موارد در چارچوب سیاست همسایگی قرار می‌گیرد.
وی گفت: آقای شهید ما توجه ویژه‌ای به موضوع همسایگان داشتند؛ موضوعی که هم در این کتاب به آن پرداخته شده و هم در دیدارهای ایشان با مقام‌های کشورهای همسایه و سخنرانی‌هایشان، به‌ویژه در دو سخنرانی در مشهد، مورد تأکید قرار گرفته است. ایشان بارها مطرح کردند که ما ۱۵ همسایه داریم و باید با این کشورها کار کنیم. اهمیت همسایگان در سیاست خارجی بسیار زیاد است. کشوری که بتواند در عرصه سیاست خارجی و در حوزه همسایگی، روابط محکمی با همسایگان خود برقرار کند، عملکرد موفقی خواهد داشت. این موضوع نیز بحث مفصلی است که در کتاب به آن پرداخته‌ایم.
پاک‌آیین در پایان خاطرنشان کرد: موضوع مهم دیگر، طرح همه‌پرسی در فلسطین به‌عنوان پیشنهاد ایران است. همواره در مجامع بین‌المللی از ما سؤال می‌شد که شما می‌گویید اسرائیل نباشد و با طرح‌های مطرح‌شده و طرح سازش مخالفید؛ اما خودتان چه طرحی دارید؟ این طرح به دستور مقام معظم رهبری شهید، در دوران ریاست‌جمهوری ایشان، تدوین شد. برخی از همکاران در وزارت امور خارجه روی آن کار کردند و بیش از ۲۰ سال پیش، در اجلاس جنبش عدم تعهد، از آن رونمایی شد و ایشان نیز آن را مطرح کردند.