با حذف مدل S، مدل X و سایبرتراک و نبود محصول جدید، آیا تسلا در آستانه نابودی قرار گرفته است؟
با حذف مدل S، مدل X و سایبرتراک و نبود محصول جدید، آیا تسلا در آستانه نابودی قرار گرفته است؟
حذف مدل‌های S، X و سایبرتراک، آینده خودروسازی تسلا را در نبود محصولات جدید مبهم کرده است.
پیش از آنکه در ماه ژانویه حکم پایان تولید مدل S و مدل X صادر شود، می‌دانستیم که تسلا دیگر علاقه‌ای به خودروسازی ندارد. کنار گذاشته شدن سایبرتراک تنها این تغییر استراتژی را تأیید می‌کند. بااین‌حال، اینکه تسلا هیچ مدل خودروی جدیدی در برنامه توسعه خود ندارد، نشان می‌دهد با وضعیتی روبه‌رو هستیم که خلبانان هواپیما آن را «پرواز کنترل‌شده به سمت زمین» می‌نامند.
وقتی ماسک در ژانویه و در جریان ارائه گزارش مالی سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۵ اعلام کرد که مدل S و مدل X بازنشسته خواهند شد، می‌دانستم این تنها آغاز ماجراست. در آن زمان، برنامه ماسک برای ادغام شرکت‌هایش در یک ابرشرکت واحد تحت کنترل خود، از قبل شناخته شده بود. نخستین مرحله این برنامه در فوریه تکمیل شد؛ زمانی که اسپیس‌ایکس به کمک مالی شرکت زیان‌ده xAI آمد. بااین‌حال، تسلا داستان متفاوتی داشت.
این شرکت جایگاه مستحکمی در بازار و کسب‌وکاری منطقی داشت؛ کسب‌وکاری که ماسک پس از فروش سهام خود برای خرید توییتر، دیگر کنترل سابق را بر آن نداشت. تسلا حتی برای اسپیس‌ایکس که به‌تازگی نخستین سه‌ماهه سودآور خود را ثبت کرده بود، لقمه‌ای بیش‌ازحد بزرگ محسوب می‌شد. در آن زمان استدلال کردم که ماسک به یک تسلای قدرتمند نیازی ندارد و سقوط این شرکت بیشتر به نفع او خواهد بود. من تمام اقداماتی را که ماسک و تسلا در سال ۲۰۲۶ انجام داده‌اند، از همین زاویه نگاه می‌کنم. به نظر می‌رسد او در بی‌ارزش کردن تسلا عملکرد فوق‌العاده‌ای داشته است.
از حمل‌ونقل پایدار تا فراوانی شگفت‌انگیز
در سال ۲۰۲۲، تسلا ظاهراً در اوج موفقیت قرار داشت. تقاضا برای محصولات این شرکت سر به فلک کشیده بود و قیمت‌ها از هر منطقی فراتر می‌رفتند. فروش به‌شدت افزایش پیدا می‌کرد و ماسک تصور می‌کرد فروش سالانه ۲۰ میلیون خودرو تا سال ۲۰۳۰ هدفی کاملاً بدیهی و دست‌یافتنی است. یک سال بعد، شرایط بازار تغییر کرد و فروش کاهش یافت. این اتفاق ظاهراً فشار زیادی به ماسک وارد کرد، زیرا او تصمیم‌های تجاری نامتعارفی گرفت.
نخست، او به این نتیجه رسید که اقتصاد در آستانه سقوط است و آماده‌سازی تسلا برای مقابله با این بحران را آغاز کرد. بودجه‌ها کاهش یافت و کارکنان اخراج شدند؛ گاهی بدون هیچ تمایز مشخصی. مدیرانی که حاضر نبودند تعداد کافی از نیروهای خود را اخراج کنند، مانند «ربکا تینوچی»، مدیر بخش سوپرشارژر، خودشان اخراج شدند. افراد دیگری از جمله «درو باگلینو»، معاون ارشد بخش قوای محرکه و انرژی تسلا، و «مارتین ویچا»، معاون روابط سرمایه‌گذاران، نیز داوطلبانه شرکت را ترک کردند.
دوم اینکه ماسک تصمیم گرفت خودروهای برقی دیگر به‌اندازه کافی جذاب نیستند و سرمایه‌گذاری بر فناوری رانندگی خودران را افزایش داد. تسلا پیش‌تر در سال ۲۰۲۲ برنامه توسعه ربات انسان‌نما را اعلام کرده بود. زمانی که خودروها جذابیت خود را از دست دادند، برنامه اپتیموس تسلا پیشرفت‌هایی نشان داده بود و ماسک تصور کرد خودروهای بدون راننده و ربات‌ها، یا به‌عبارتی ربات‌های چرخ‌دار و ربات‌های پادار، آینده جدید هستند.
شعار «تسلا یک خودروساز نیست» از همین تغییر مسیر عجیب استراتژیک شکل گرفت. با ناامیدکننده شدن فروش خودروها، ماسک و اطرافیانش اعلام کردند آمار تحویل خودرو دیگر اهمیتی ندارد، زیرا تسلا اکنون یک شرکت هوش مصنوعی و رباتیک است، نه یک خودروساز.
مشکل این بود که خود ماسک نیز این موضوع را باور کرد و شرکت به‌تدریج از تولید خودرو فاصله گرفت. بدتر اینکه تسلا نه در رباتیک و نه در رانندگی خودران عملکرد خوبی نداشت.
ابتدا مدل S و مدل X، سپس سایبرتراک
خودروی برقی کامپکت نسل سوم نخستین قربانی این تغییر بود. با وجود تکذیب ماسک، خودروی برقی اقتصادی که با نام پروژه ردوود (Project Redwood) شناخته می‌شد، از همان لحظه‌ای که ماسک در دسامبر ۲۰۲۳ اعلام کرد تولید تسلا از مکزیک به تگزاس منتقل می‌شود، کنار گذاشته شد.
هنگامی که رسانه‌ها گزارش دادند پروژه خودروی برقی کامپکت دیگر وجود ندارد، ماسک آن‌ها را دروغ‌گو خواند و از برگزاری مراسم معرفی سایبرکب خبر داد.
ماسک به‌خوبی می‌دانست که تسلا توسعه پلتفرم نسل سوم را کنار گذاشته است. بااین‌حال، وانمود می‌کرد خودروهای اقتصادی همچنان در برنامه شرکت قرار دارند.
البته این محصولات واقعاً عرضه شدند، اما نه در قالب خودروهای جدید مبتنی بر پلتفرم انقلابی نسل سوم؛ بلکه به شکل نسخه‌های ساده‌شده مدل ۳ و مدل Y موجود.
این نسخه‌ها که با قیمت پایین‌تری عرضه شدند، به افزایش فروش تسلا در سال ۲۰۲۶ کمک کردند؛ به‌ویژه زمانی که جهان با بحران نفت روبه‌رو شد و قیمت سوخت به‌شدت افزایش یافت.
بااین‌حال، با افزایش حساسیت خریداران نسبت به هزینه‌هایشان، بازار خودروهای ۸۰ هزار دلاری سقوط کرد و فروش سایر محصولات تسلا نیز تحت تأثیر قرار گرفت.
مدل S، مدل X و سایبرتراک پیش‌تر در دسته «سایر خودروها» قرار گرفته بودند. اکنون فروش این دسته به‌صورت فصلی کاهش پیدا می‌کرد.
بنابراین تعجب‌آور نبود که تسلا در ژانویه اعلام کرد تولید مدل S و مدل X در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ متوقف خواهد شد.
مدل S و مدل X سال‌ها پیش توسعه یافته بودند و هزینه‌های توسعه آن‌ها احتمالاً چندین بار جبران شده بود. اما سایبرتراک ویترینی از فناوری‌های پیشرفته بود که توسعه آن هزینه بسیار بالایی داشت. فروش این خودرو در تیراژ پایین احتمالاً هزینه زیادی به تسلا تحمیل کرده است.
اکنون ایلان ماسک تأیید کرده که سایبرتراک نیز به مدل S و مدل X در تاریخ صنعت خودرو خواهد پیوست.
این تصمیم چندان غیرمنتظره نبود؛ به‌ویژه پس از آنکه تسلا در اکتبر به افرادی که در استرالیا و نیوزیلند سایبرتراک رزرو کرده بودند، اعلام کرد توسعه نسخه فرمان‌راست این خودرو لغو شده است.
چه محصولی در راه است؟
با توجه به فروش ناامیدکننده، مدل S، مدل X و حتی سایبرتراک گزینه‌های اصلی حذف از سبد محصولات تسلا بودند.
هیچ‌کس انتظار نداشت این خودروها برای مدت طولانی در بازار باقی بمانند؛ هرچند برخی امیدوار بودند تسلا سایبرتراک را به یک شاسی‌بلند فول‌سایز یا دست‌کم پیکاپی با طراحی متعارف تبدیل کند.
با وجود این انتظارات، کنار گذاشتن سایبرتراک واکنش‌های گسترده‌ای در جامعه طرفداران تسلا ایجاد کرد.
دلیل این واکنش‌ها صرفاً تصمیم خودروساز برای کاهش زیان و توقف تولید محصولات زیان‌ده نبود. تمام شرکت‌ها چنین تصمیم‌هایی می‌گیرند، هرچند ممکن است دردناک باشند.
اما سایبرتراک، با وجود تمام ناکامی‌هایش، نمادی از توان مهندسی تسلا محسوب می‌شد.
حذف این خودرو به معنای کنار گذاشتن برخی از امیدوارکننده‌ترین فناوری‌های تسلا نیز هست؛ از جمله نخستین پلتفرم ۸۰۰ ولتی این شرکت، سیستم برق ۴۸ ولتی، فناوری فرمان بدون اتصال مکانیکی (Steer-by-Wire) و موارد دیگر.
بااین‌حال، دلیل دیگری نیز برای ناراحتی وجود دارد.
حذف یک مدل خودرو به‌خودی‌خود فاجعه نیست. نداشتن هیچ محصولی برای جایگزینی آن یا افزودن به سبد محصولات، بسیار بدتر است.
اگر رودستر را حساب نکنیم، هیچ مدل خودروی جدیدی در برنامه توسعه تسلا وجود ندارد.
بااین‌حال، آن خودروی پرنده نیز محصول جدیدی محسوب نمی‌شود؛ بلکه بیشتر یک نمایش تبلیغاتی است. حتی اگر تولید شود، تغییری در وضعیت تسلا ایجاد نخواهد کرد.
کنار گذاشته شدن سایبرتراک، به‌ویژه پس از حذف مدل S و مدل X، تأیید می‌کند که تسلا دیگر نمی‌خواهد خودرو تولید کند.
حتی ممکن است این شرکت دیگر نخواهد هیچ محصولی را مستقیماً به مصرف‌کنندگان بفروشد، نه فقط خودرو.
این موضوع افراد زیادی را نگران می‌کند.
مالکان فعلی تسلا قرار است در آینده خودروهای خود را با چه محصولی جایگزین کنند؟ سایبرکب؟ برای هر کسی که شیفته حرف‌های بی‌اساس ماسک نشده باشد، پاسخ به این پیشنهاد قطعاً منفی است.
مدل ۳ که فروش آن اندکی کمتر از مدل Y است، قطعاً گزینه بعدی حذف خواهد بود. اما مدل Y تا چه زمانی دوام می‌آورد؟
این خودرو همچنان یکی از محبوب‌ترین خودروهای برقی بازار است، اما مانند مدل ۳ بر پایه پلتفرمی ساخته شده که حدود ده سال قدمت دارد.
این معماری به‌زودی در پاسخ‌گویی به استانداردهای جدید ایمنی تصادف با مشکل مواجه خواهد شد و تسلا ممکن است تصمیم بگیرد سرمایه‌گذاری برای توسعه جایگزین آن ارزش ندارد.
آیا تسلا هنوز زنده است؟
اصلاً چرا باید چنین سرمایه‌گذاری‌ای انجام دهد؟ اکنون دیگر مشخص شده که تسلا در اسپیس‌ایکس ادغام خواهد شد و در نهایت به‌عنوان یک شرکت مستقل از بین خواهد رفت.
اسپیس‌ایکس علاقه‌ای به کسب‌وکار خودروسازی تسلا، خدمات بیمه یا شبکه شارژ آن ندارد. اسپیس‌ایکس ممکن است در خودروهای بدون راننده مانند سایبرکب، ربات‌ها و نرم‌افزارهای مرتبط با آن‌ها ارزش ببیند؛ اما سایر بخش‌ها چه سرنوشتی خواهند داشت؟
بهترین اتفاقی که می‌توان به آن امیدوار بود، جدا شدن بخش خودروسازی به‌عنوان یک شرکت مستقل است تا مجموعه دیگری بتواند میراث تسلا را ادامه دهد.
با وجود اینکه ماسک و طرفدارانش استدلال می‌کنند سایبرکب آینده حمل‌ونقل است، این خودرو چیزی نخواهد بود که مردم انتظار دارند و احتمالاً در تیراژی بسیار پایین‌تر از پیش‌بینی‌های ماسک فروخته خواهد شد.
او پیش‌تر اعلام کرده بود تسلا قصد ندارد سایبرکب را به مصرف‌کنندگان شخصی بفروشد و این محصول تنها به شرکت‌ها و کسب‌وکارها عرضه خواهد شد.
خارج از شهرهای بزرگ، هیچ‌کس نمی‌خواهد برای انجام کارهای روزمره خود دائماً تاکسی درخواست کند. مردم همچنان می‌خواهند مالک خودروی شخصی باشند و بیشتر آن‌ها حتی می‌خواهند خودشان رانندگی کنند.
ماسک در معرفی رؤیاهای جدید، زمانی که رؤیاهای قدیمی جذابیت خود را از دست می‌دهند، مهارت زیادی دارد. اکنون نیز این موضوع را در پروژه تولید تراشه ترافب (Terafab) مشاهده می‌کنیم. پنج سال دیگر، پروژه دیگری جای آن را خواهد گرفت.
بااین‌حال، یک موضوع تقریباً قطعی است: ماسک نمی‌خواهد تسلا ارزش بسیار بالایی داشته باشد. او می‌خواهد اسپیس‌ایکس تسلا را با پایین‌ترین قیمت ممکن خریداری کند، ارزشمندترین دارایی‌های آن را جدا کند و در نهایت باقی بخش‌ها را به‌صورت جداگانه بفروشد.
تسلا پیش‌تر برون‌سپاری توسعه شبکه سوپرشارژر را آغاز کرده است؛ بنابراین این فرایند شروع شده است. زمان در این میان اهمیت زیادی دارد و انتظار می‌رود ماه آینده، در جریان نشست سالانه سهام‌داران، تصمیمی در این زمینه اعلام شود.