ردپای استرس امتحانات در فاضلاب؛ کشف عجیب پژوهشگران از تغییرات شیمیایی بدن

پژوهشی جدید نشان می‌دهد که فشار روانی ناشی از امتحانات دانشگاهی می‌تواند ردپای شیمیایی مشخصی در فاضلاب به جا بگذارد.

بدن انسان در واکنش به فشارهای روانی، تغییرات شیمیایی مختلفی را تجربه می‌کند که آثار آن‌ها گاهی فراتر از آن چیزی است که تصور می‌کنیم. دانشمندان اکنون دریافته‌اند که با بررسی مواد دفع‌شده از بدن، می‌توان نشانه‌هایی از استرس را در مقیاس جمعیتی شناسایی کرد؛ روشی که شاید در آینده به درک بهتر ارتباط میان شرایط زندگی و سلامت انسان کمک کند.

پژوهشگران دانشگاه کوئینزلند استرالیا با بررسی فاضلاب پردیسی دانشگاهی با جمعیت حدود ۳۰هزار نفر، تغییرات شیمیایی آن را در طول ترم تحصیلی و هفته‌های امتحانات مقایسه کردند. آن‌ها همچنین نمونه‌های فاضلاب منطقه‌ای مسکونی در نزدیکی دانشگاه را برای مقایسه بررسی کردند.

به گزارش ساینس آلرت، نتایج نشان داد که در دوره امتحانات، میزان دو نشانگر زیستی مرتبط با استرس اکسیداتیو، موسوم به 8-OHG و 8-OHdG، در فاضلاب دانشگاه افزایش یافته است. استرس اکسیداتیو زمانی رخ می‌دهد که تعادل میان مولکول‌های واکنش‌پذیر و توانایی بدن برای خنثی‌کردن آن‌ها برهم بخورد و احتمال آسیب سلولی افزایش یابد.

بااین‌حال، در مقایسه با منطقه مسکونی، فقط افزایش نشانگر 8-OHG از نظر آماری معنادار بود. پژوهشگران معتقدند این تغییرات می‌تواند بازتاب فشار جسمی و روانی ناشی از امتحانات باشد.

بررسی فاضلاب همچنین از افزایش احتمالی مصرف برخی داروهای ضدافسردگی در دوره امتحانات حکایت داشت. غلظت موادی مانند آمی‌تریپتیلین، سیتالوپرام، فلوکستین و ونلافاکسین افزایش یافت، اما فقط تغییرات آمی‌تریپتیلین از نظر آماری معنادار بود. بنابراین، شواهد برای نتیجه‌گیری قطعی درباره افزایش مصرف داروهای ضدافسردگی کافی نیست.

بررسی فاضلاب همچنین از افزایش احتمالی مصرف داروهای ضدافسردگی و کاهش موقت مصرف الکل در هفته‌های امتحانات حکایت دارد

در مقابل، داروهای درمان اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) افزایش معناداری نداشتند. نشانگرهای مرتبط با مصرف کافئین و شیرین‌کننده‌های مصنوعی نیز نسبت به منطقه مسکونی کاهش یافتند. مصرف الکل هم ظاهراً در هفته‌های امتحانات کمتر شد و پس از پایان آن‌ها دوباره افزایش پیدا کرد.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که نتایج محدودیت‌هایی دارد؛ زیرا فاضلاب دانشگاه فقط متعلق به دانشجویان نیست و کارکنان و بازدیدکنندگان نیز در آن سهم دارند. همچنین نشانگرهای استرس اکسیداتیو لزوماً فقط تحت‌تأثیر فشار روانی تغییر نمی‌کنند.

بااین‌وجود، پژوهش نشان می‌دهد که تجزیه‌وتحلیل فاضلاب می‌تواند روشی غیرتهاجمی برای ردیابی تغییرات زیستی مرتبط با استرس در سطح جمعیت باشد. البته برای مشخص‌شدن ارتباط این تغییرات با وضعیت سلامت روان و پیامدهای بالینی آن‌ها، به تحقیقات بیشتری نیاز است.

پژوهش در ژورنال Nature Water منتشر شده است.