بازار صادراتی تراکتور ایران با قاچاق تغذیه می‌شود
به گزارش خبرگزاری مهر، گروه اقتصاد- فاطمه امیراحمدی: تراکتور یکی از ابزار کار بخش کشاورزی است. این ابزار کار همچون خودروها با حجم انباشتی از فرسودگی (۳۵۰ هزار دستگاه) روبه‌رو است؛ اما عدم تخصیص تسهیلات به‌موقع و کافی سبب شده تا کشاورزان که از اقشار آسیب‌پذیر جامعه محسوب می‌شوند انگیزه‌ای برای نوسازی ابزار کار خود نداشته باشند.
از سوی دیگر اراضی خرد و کوچک‌مقیاس بخش کشاورزی ایران باعث شده تا فناوری و تکنولوژی آنگونه که باید در حوزه ادوات کار کشاورزی نفوذ نکند. بخشی از ضایعات حوزه کشاورزی، هنگام برداشت محصولات رخ می‌دهد که با نوسازی ادوات کشاورزی و نیز نفوذ فناوری در این ادوات به طور قطع از حجم آن به طور چشمگیری کاسته خواهد شد.
قاچاق تراکتور از کشور نیز همچنان یکی از معضلات مبتلابه این حوزه بوده به طوری که بخشی از بازار صادراتی کشور را تحت‌الشعاع قرار داده است. این ابزار کار یا به طور کامل از کشور قاچاق می‌شود یا با جداسازی، قطعات به خارج از کشور انتقال پیدا می‌کند.
در ادامه گفتگو مفصلی با مصطفی وحیدزاده، عضو هیئت‌مدیره انجمن طراحی و ساخت ماشین آلات و ادوات کشاورزی داشتیم که می‌خوانید.
آمار تولید تراکتور سال گذشته چقدر بود و امسال پیش‌بینی می‌شود این عدد چقدر باشد؟
سال گذشته متاسفانه با بحث جنگ تحمیلی روبه‌رو بویم که در دو مقطع زمانی به کشور تحمیل شد. جنگ ۱۲ روزه و پس از آن جنگ ۴۰ روزه که تا حدودی تولید و زنجیره تامین مواد اولیه را دچار مشکل کرد و به‌تبع جنگ نگرانی‌هایی هم برای صنعتگران ایجاد شد. امسال با توجه به اینکه توانستیم خودمان را با وضعیت جنگی کشور منطبق کنیم؛ پیش‌بینی می‌شود تیراژ تولید تراکتور به ۴۰ هزار دستگاه برسد
با تمام این اتفاقات، تولید ادامه پیدا کرد؛ هرچند عددی که پیش‌بینی شده بود محقق نشد. افزایش قیمت‌ها در تامین مواد اولیه باعث شد که تولید نسبت به سال قبل آن (۱۴۰۳) تا حدودی کاهشی باشد.
ولی امسال با توجه به اینکه توانستیم خودمان را با وضعیت جنگی کشور منطبق کنیم؛ پیش‌بینی‌مان این است که تیراژ تولید به ۴۰ هزار دستگاه برسد.
درست است که این محاصره دزدان دریایی (آمریکا)، برای کشورمان دردسر ایجاد کرده بود و تا رسیدن به حالت طبیعی، تولیدکننده‌ها فرصت‌هایی را از دست دادند، اما خوشبختانه توانستیم که از این مرحله هم عبور کنیم و در حال حاضر وضعیت تولید کشور تقریباً استیبل است.
سال گذشته عدد تولید چقدر بود؟
سال گذشته تقریباً ۳۲ هزار تراکتور در کشور تولید شد. البته سال گذشته پیش‌بینی شده بود آمار تولید تراکتور در کشور به ۴۰ هزار دستگاه برسد که دو جنگ تحمیل شده به کشور مانع تحقق آن شد.
در این برهه زمانی با مشکلات بسیاری در تولید مواجه بودیم و مواد اولیه و قطعات مورد نیاز به سختی به دستمان می‌رسید؛ ضمن اینکه نوسانات ارزی، نبود ارز، افزایش قیمت‌های به طور روزانه و... چالش‌هایی را به وجود آورده بود.
امروز هم یکی از مشکلات و چالش‌ها در تولید تراکتور، بحث لاستیک است. این قطعه حدود ۱۰ درصد در بهای تمام شده تاثیر دارد و تامین آن بین ۲۰ تا ۲۵ درصد وقت تولیدکننده را می‌گیرد. البته بخشی از مواد اولیه مورد نیاز صنعت لاستیک وارداتی است و عمدتاً با محاصره دریایی و مسیرهایی که مقدار محدودیت ایجاد شده، برای مجموعه تولیدکننده لاستیک مشکلاتی ایجاد کرده است. رفته‌رفته به لطف خدا در حال حل مشکلات از مسیرهای جدید و آزمون‌های جدید هستیم.
تولید ۲۷ مدل تراکتور در کشور
کشور در تولید و ساخت تراکتور چقدر وابستگی ارزی دارد؟
بالغ بر ۹۲ تا ۹۳ درصد نیازهای تولید تراکتور در داخل تولید و تامین می‌شود. این داخلی‌سازی دو وجه دارد؛ یا داخل مجموعه تراکتورسازی تولید و تامین می‌شود یا توسط ۱۱۰۰ تامین‌کننده داخلی بومی‌سازی انجام شده است. تنها ۸ درصد قطعات وابستگی ارزی دارد. این مسئله هم بیشتر به این برمی‌گردد که داخلی‌سازی آنها توجیه اقتصادی ندارد وگرنه محدودیتی در تکنولوژی و دانش و مهندسی و طراحی نداریم. به‌عنوان مثال، معمولاً گفته می‌شود یک قطعه باید ۱۰۰ هزار تا ۲۰۰ هزار تا تولید شود، تا تولیدش مقرون‌به صرفه باشد. اگر از رقم ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار قطعه عبور کرد، تازه به سوددهی می‌رسد.
در کشور تقریباً ۲۷ مدل تراکتور ساخته می‌شود که وابستگی ارزی آنها با یکدیگر متفاوت است. اما سعی کرده‌ایم اگر بشود قطعات تراکتورهای خاص را به قطعات مشابه تبدیل کنیم که مثلاً برای هر تراکتور از یک نوع قطعه خاص استفاده نشود. به اصطلاح صنعتی به صورت کری‌اور باشد و یک قطعه در چند نوع تراکتور به کار برود. اگر این هدف محقق شود، شاید در تولید بعضی از قطعات این توجیه را داشته باشیم که قطعات خودمان را داخلی‌سازی بکنیم.
این امر در کارایی تراکتور تاثیر منفی ندارد؟
خیر. ممکن است این قطعه یک پمپ خاص باشد، مثلاً یک پمپ هیدرولیکی. ما با تغییراتی که در طراحی تراکتور می‌دهیم بدون اینکه به استانداردها لطمه‌ای بخورد این پمپ در تراکتور مورد نظر هم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در دنیا کاربردی با عنوان «قطعات کری‌اور» در حال بهره‌گیری است. حتی به عنوان مثال، در خودروی سمند ممکن است قطعه‌ای به کار برود که در خودروهای پارس و دنا نیز استفاده می‌شود؛ ضرورتی ندارد که برای دنا حتماً قطعه‌ای خاص خود دنا تولید شود. امیدواریم در داخلی‌سازی بتوانیم در این مسیر به تعمیق ساخت بیشتری دست پیدا کنیم.
در بخش تسهیلات، سال گذشته چقدر تسهیلات بانکی برای تراکتور پرداخت شد و امسال این عدد چقدر است؟
رقم قابل‌توجهی از هزینه تراکتورها تا پیش از سال ۱۴۰۰ توسط بانک‌ها به صورت تسهیلاتی با رقم ۱۴ تا ۱۵ درصد کارمزد در اختیار بهره‌برداران قرار می‌گرفت؛ ولی متاسفانه در فاصله سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱ این تسهیلات کاملاً قطع شدرقم قابل‌توجهی از هزینه تراکتورها تا پیش از سال ۱۴۰۰ توسط بانک‌ها به صورت تسهیلاتی با رقم ۱۴ تا ۱۵ درصد کارمزد در اختیار بهره‌برداران قرار می‌گرفت؛ ولی از ۱۴۰۰ به دلیل مشکلات و نوسانات ارزی که برای بانک‌ها در تامین این وام‌های مورد نیاز کشاورزی ایجاد شد، متاسفانه در فاصله سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱ این تسهیلات کاملاً قطع شد.
از نیمه دوم سال ۱۴۰۲ و ابتدای ۱۴۰۳، با نوسان قیمتی در نهاده‌های صنعتی، قیمت تراکتور برای کشاورز سنگین شد و ما هیچ راهی نداشتیم که به نوعی بتوانیم کمک و توانمندسازی در حوزه کشاورزی برای کشاورز ایجاد کنیم که بتوانند تراکتور تهیه کنند. در این راستا تفاهم‌نامه‌های مجدد میان بانک عامل بخش کشاورزی، وزارت جهاد کشاورزی و تولیدکننده امضا شد، اما آن‌طور که باید نتیجه نداد. همکاری تسهیلاتی با یک بانک عامل دیگر پیگیری شد که از محل رسوب پول مجموعه تولیدکننده و کمک این بانک عامل کار پیش رفت و تا به امروز از این بستر، تراکتورهای زیادی به کشاورزان تحویل شده است.
تسهیلات هر تراکتور حدود ۷۰۰ میلیون تومان بوده است که هرچه به پایان سال نزدیک‌تر می‌شویم، این کمک‌ها بیشتر هم می‌شود.
آمار تراکتورهای تحویلی به کشاورزان در سال گذشته و ۶ ماهه امسال چقدر بوده است؟
مجموع تراکتورهای تحویل شده به کشاورزان در سال ۱۴۰۴ از طرف بانک عامل بخش کشاورزی ۲۵۲۰ دستگاه و در ۶ ماهه نخست ۱۴۰۵ نیز ۱۳۸۱ دستگاه بود؛ این اعداد برای بانک عامل غیرموظف نیز در سال ۱۴۰۴ تعداد ۵۸۹ دستگاه و در ۶ ماهه نخست امسال ۵۳۱۰ دستگاه بوده است.
اگر امروز بیش از ۱۴ میلیون تن تولید گندم داریم به این برمی‌گردد که می‌توانیم ابزار کار را در کشور تولید کنیم. این تجهیزات است که امروز ما را به نقطه‌ای رسانده که بیش از نیاز کشور گندم تولید می‌کنیم. امروز با کمک به صنعت در جهت امنیت غذایی، با وجود فشار اقتصادی، تیر دشمن به سنگ خورده است.
حدود ۳ سال پیش آمار تولید تراکتور در کشور ۲۰ هزار دستگاه بود و امروز این عدد به حدود ۴۰ هزار تراکتور رسیده است؛ البته ظرفیت کشور تولید ۶۰ هزار دستگاه در سال است. اگر مشکل تامین مواد اولیه حل شود تیراژ تولید افزایشی خواهد بود.
امروز در تولید ماشین‌آلات کشاورزی، با طراحی جدید، مهندسی معکوس و تکنولوژی‌های جدید، توانستیم امنیت غذایی را حفظ کنیم.
سال گذشته بانک عامل بخش کشاورزی عنوان کرده بود که ۵ هزار میلیارد تومان (همت) برای تسهیلات تراکتور در نظر گرفته‌اند و این عدد برای امسال نیز همین است. تا الان چقدر از این مبلغ پرداخت شده است؟
در این بخش هم کمک‌هایی شده، ولی با توجه به توسعه‌ای که در تولید اتفاق افتاد، انتظارها را برآورده نکرده است. البته آنها هم محدودیت‌هایی دارند و عنوان می‌کنند به دنبال حل مشکل و کمک هستند؛ ولی محدودیت‌هایی که بیان می‌کنند از سوی بانک مرکزی است؛ به این جهت که سقف اعتبار تسهیلات آنها تمام شده، نقدینگی وجود ندارد و برخی وام‌های تکلیفی به آنها ابلاغ شده است.
این عوامل باعث شده که شاید آن‌طور که باید و به میزانی که نیاز است و انتظار داریم، نتوانند نقش‌آفرینی کنند.
قیمت تراکتور در بازار ایران از ۹۰۰ میلیون تومان تا ۵.۷ میلیارد تومان
در حال حاضر قیمت تراکتور در ایران چقدر است؟
قیمت انواع تراکتور از زیر یک میلیارد تومان، یعنی حدود ۹۰۰ تا ۹۵۰ میلیون تومان شروع می‌شود و تا بالاترین سطح خود به حدود ۵.۷ میلیارد تومان می‌رسد.
بر اساس آخرین مقایسه‌ای که میان قیمت تراکتور در ایران و نمونه تقریباً مشابه آن در خارج از کشور انجام شده - با یک سری تفاوت‌های جزئی - هم‌اکنون تراکتورهای مشابه خارجی در بازارهای جهانی تقریباً ۳.۵ تا ۴ برابر قیمت محصول ما معامله می‌شوند.
سال گذشته صادرات ما با توجه به جنگی که اتفاق افتاد چه وضعیتی داشت و امسال آیا محاصره دریایی بر صادرات ماشین‌آلات کشاورزی تأثیر گذاشته است؟
قطعا جنگ تحمیل شده و محاصره دریایی و البته نوسانات ارزی، تأثیرات خود را بر بسیاری از موضوعات از جمله صادرات گذاشته است. اما پیش‌بینی ما این است که امسال وضعیت بهتر از سال گذشته باشد. در بحث صادرات، تجربه سال‌های قبل نشان می‌دهد که بخش عمده صادرات در ۶ ماهه دوم سال محقق می‌شود.
امیدواریم امسال بالغ بر ۴ هزار تراکتور با ارزآوری ۵۰ میلیون دلاری داشته باشیم و آمار سال گذشته عبور کنیم. بالاخره بستن راه‌ها، مسیرهای زمینی را محدود و مسیر دریایی را تقریباً غیرممکن کرده است؛ ولی صادرات ما از طریق برخی کشورهای همسایه، هم برای مصرف خودشان و هم از همان محل برای صادرات به سایر کشورها از جمله کشورهای آفریقایی انجام می‌شود.
قاچاق تراکتور از کشور یکی از معضلات حوزه ماشین‌آلات کشاورزی بود. آیا امسال با توجه به شرایط جنگی کشور این امر کاهش پیدا کرده است؟
قاچاق یک بلیّه اقتصادی است که در بسیاری از کشورها ممکن است اتفاق بیفتد و اگر با آن برخورد مناسبی نشود، ممکن است ضربات و صدمات اقتصادی جبران‌ناپذیری به اقتصاد کشور وارد کند. متأسفانه با توجه به اینکه قیمت تراکتور در کشور نسبت به همسایگان پایین‌تر است، قاچاق آن برای سوداگران این بازار توجیه‌اقتصادی دارد؛ به‌ویژه زمانی که قیمت ارز بالا می‌رود. خبر داریم که قاچاقچیان تراکتورها را دمونتاژ می‌کنند (باز کردن و جداسازی قطعات) و تحت عنوان قطعات آزاد، با قطعات دیگر صادر می‌کنند؛ بخشی هم به‌صورت تراکتور کامل، روی چهار چرخ با تریلر از کشور قاچاق می‌شود
این ابزار کار کشاورزی با حاشیه سود بین ۱۰ تا ۱۱ درصد در کشور تولید می‌شود که شاید در هیچ صنعتی توجیه‌پذیر نباشد؛ اما ما در راستای امنیت غذایی و برای آنکه کشاورزی با زیان مواجه نشود، با سود پایین تراکتور تولید و در اختیار کشاورزان می‌گذاریم.
به هر روی، قاچاقچیان تراکتور را یا از دست کشاورزان و یا از سایر بازارها و دلالی‌هایی که خودشان ایجاد کرده‌اند خریداری و قاچاق می‌کنند. خبر داریم که تراکتورها را دمونتاژ می‌کنند (باز کردن و جداسازی قطعات) و تحت عنوان قطعات آزاد، با قطعات دیگر صادر می‌کنند؛ بخشی هم به‌صورت تراکتور کامل، روی چهار چرخ با تریلر از کشور قاچاق می‌شود.
مکاتبات زیادی با مراکز مختلفی از جمله ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، استانداران، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) و وزارت جهاد کشاورزی انجام داده‌ایم، ولی متأسفانه تا این لحظه آن‌طور که باید نتیجه‌بخش نبوده و قاچاق این محصول همچنان به برخی کشورها ادامه دارد.
این قاچاق بیشتر به کدام کشورها در حال انجام است؟
تراکتور به برخی کشورهای همسایه قاچاق می‌شود، اما در آنجا هم نمی‌ماند؛ از این کشورها به مقاصد دیگری که بازارهای ایران هستند، صادر می‌شود. مثلاً تراکتور ۶ سیلندر که با قیمت ۱۸ هزار دلار از کشور صادر می‌شود، از طریق قاچاق با نرخ ۱۳ تا ۱۴ هزار دلار به کشورهای مقصد راه پیدا می‌کند.
در این کشورها که موضوع شماره‌گذاری مطرح نیست و مسئله برگ سبز گمرکی هم مطرح نمی‌شود، کشاورز کشورهای همسایه یا خودش آن را مصرف می‌کند یا به کشورهای ثالثی صادر می‌کند که آنها این محصول را با قیمتی بسیار پایین‌تر از قیمت صادراتی ما به کار می‌گیرند. در حالی که ایران به دنبال افزایش صادرات خود است تا از محل ارز صادراتی مواد اولیه یا قطعات مورد نیاز را تأمین کند.
آیا برنامه‌ای برای توسعه ابزارآلات کشاورزی دارید؟
تولید کمباین و مینی‌کمباین از برنامه‌های آتی تولیدکنندگان داخلی است. در این باره مذاکراتی هم شده و امیدواریم به نتیجه مطلوب برسد. تولید کمباین و مینی‌کمباین از برنامه‌های آتی تولیدکنندگان داخلی بوده و در این راستا با یک کشور خارجی در حال همکاری هستیم تا انتقال تکنولوژی انجام شود
با توجه به اینکه زمین‌های کشاورزی ایران کوچک شده‌اند و در حال کوچک‌تر شدن هستند، برای آینده نه‌چندان دور بیش از کمباین به مینی‌کمباین نیاز است.
در کنار آن، خود کمباین‌سازی هم باید تقویت شود؛ دانش فنی و تکنولوژی جدید باید وارد این بخش شود، چون بالاخره کمباین‌سازی یک سرمایه ملی است؛ اما متأسفانه آن‌طور که شاید و باید، سرمایه‌گذاری در بخش ارتقای کمباین‌ها شاهد نیستیم.
یکی از طرح‌های کشور این است که کار را روی مینی‌کمباین و کمباین گسترش دهیم. مذاکرات اولیه انجام شده و برای تولید با یک کشور خارجی در حال همکاری هستیم تا انتقال تکنولوژی انجام شود.
ابتدای سال شنیده شد که قرار است تراکتور همراه با ادوات فروخته شود؛ یعنی کشاورز برای خرید تراکتور ملزم باشد تا ادوات کشاورزی پیشنهادی را نیز خریداری کند. این مطلب چقدر درست است؟
این موضوع شایعه بود. اگر جایی هم مشاهده شد که نمایندگی، کشاورز را به خرید ادوات در کنار تراکتور اجبار می‌کند، با ما تماس بگیرند قطعا با نمایندگی برخورد می‌شود. هیچ الزامی در خرید ادوات در کنار خرید تراکتور مطرح نیست.