وقتی رکورد فوران خورشیدی شکسته شد؛ تونل زمان - ۱۳ آبان
از آغاز به کار آژانس امنیت ملی آمریکا تا ثبت رکورد فوران خورشیدی؛ پنج رویداد سرنوشت‌ساز در تاریخ علم و فناوری ۱۳ آبان را مرور می‌کنیم.
از تأسیس یکی از محرمانه‌ترین سازمان‌های اطلاعاتی جهان تا ثبت قدرتمندترین شراره ی خورشیدی و پیش‌بینی نتیجه ی انتخابات آمریکا با کامپیوتر؛ چهارم نوامبر در تاریخ علم و فناوری با رویدادهای مهمی همراه بوده است. در این شماره از تونل زمان، پنج اتفاق را مرور می‌کنیم.
تأسیس آژانس امنیت ملی آمریکا
آژانس امنیت ملی ایالات متحده (NSA) در سال ۱۹۵۲، به دستور هری ترومن، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، فعالیت خود را آغاز کرد. این سازمان زیرمجموعه ی وزارت دفاع آمریکا قرار گرفت و مأموریت اصلی آن گردآوری اطلاعات از سیگنال‌های ارتباطی و رمزگشایی پیام‌های محرمانه بود.
تأسیس NSA در سال‌های آغازین جنگ سرد اتفاق افتاد
تأسیس NSA در سال‌های آغازین جنگ سرد اتفاق افتاد؛ زمانی که ایالات متحده به‌دنبال یکپارچه‌سازی فعالیت‌های شنود و رمزنگاری سازمان‌های نظامی خود بود. تجربه ی شکستن رمزهای آلمان و ژاپن در جنگ جهانی دوم نیز در شکل‌گیری این نهاد تأثیر داشت.
آژانس امنیت ملی در دهه‌های بعد به یکی از مهم‌ترین سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا تبدیل شد و فعالیتش به حوزه‌هایی مانند امنیت ارتباطات و دفاع سایبری گسترش یافت. افشاگری‌های ادوارد اسنودن در سال ۲۰۱۳ نیز ابعاد گسترده‌ای از برنامه‌های نظارت الکترونیکی این سازمان را آشکار کرد.
ثبت قدرتمندترین شراره ی خورشیدی
در سال ۲۰۰۳، خورشید یکی از شدیدترین فوران‌های ثبت‌شده در تاریخ مشاهدات علمی را تجربه کرد. شدت شراره به‌اندازه‌ای بود که حسگر پرتو ایکس ماهواره ی GOES-12 اشباع شد و دانشمندان نتوانستند مقدار واقعی آن را مستقیماً اندازه‌گیری کنند.
شدت این فوران در ابتدا X28 برآورد شد، اما محاسبات بعدی نشان داد ممکن است به X45 رسیده باشد. این رویداد در جریان مجموعه‌ای از طوفان‌های خورشیدی موسوم به «طوفان‌های هالووین ۲۰۰۳» رخ داد که اختلالاتی در ارتباطات رادیویی، سامانه‌های ماهواره‌ای و موقعیت‌یابی ایجاد کردند.
خوشبختانه شراره ی چهارم نوامبر در نزدیکی لبه ی قرص خورشید رخ داد و بخش عمده ی ذرات پرتاب‌شده مستقیماً به زمین برخورد نکردند. این فوران همچنان یکی از معیارهای مهم برای مطالعه ی فعالیت‌های شدید خورشیدی و خطرات احتمالی آن‌ها برای فناوری‌های زمینی و فضایی است.
زادروز چارلز کائو، پدر ارتباطات فیبر نوری
چارلز کوئن کائو، فیزیک‌دان و مهندس پیشگام ارتباطات نوری، در ۴ نوامبر ۱۹۳۳ در شانگهای چین متولد شد. او به‌دلیل پژوهش‌هایی که انتقال اطلاعات با استفاده از نور در رشته‌های بسیار نازک شیشه‌ای را امکان‌پذیر کرد، به پدر ارتباطات فیبر نوری شهرت یافت.
اینترنت پرسرعت و زیرساخت اینترنت امروزی نتیجه ی پژوهش‌های کائو هستند
در دهه ی ۱۹۶۰، کابل‌های فیبر نوری به‌دلیل ناخالصی شیشه، نور را در فاصله‌های نسبتاً کوتاه از دست می‌دادند. کائو در سال ۱۹۶۶ نشان داد که با استفاده از شیشه ی بسیار خالص می‌توان این مشکل را برطرف کرد و سیگنال‌های نوری را در مسافت‌های طولانی انتقال داد.
پژوهش‌های او زمینه‌ساز توسعه ی شبکه‌های ارتباطی پرسرعت و زیرساخت اینترنت امروزی شدند. کائو در سال ۲۰۰۹ نیمی از جایزه ی نوبل فیزیک را به‌پاس دستاوردهایش در انتقال نور از طریق فیبر دریافت کرد و در سپتامبر ۲۰۱۸، در ۸۴ سالگی درگذشت.
درگذشت نورمن رمزی، پیشگام ساعت‌های اتمی
نورمن فاستر رمزی، فیزیک‌دان آمریکایی و برنده ی جایزه ی نوبل، در سال ۲۰۱۱ و در ۹۶ سالگی درگذشت. او یکی از چهره‌های مؤثر در توسعه ی روش‌های اندازه‌گیری بسیار دقیق زمان و فرکانس بود و بخش بزرگی از دوران علمی خود را در دانشگاه هاروارد گذراند.
رمزی روشی موسوم به «میدان‌های نوسانی جداشده» توسعه داد که امکان اندازه‌گیری دقیق‌تر گذارهای انرژی اتم‌ها را فراهم می‌کرد. این روش در ساخت و بهبود ساعت‌های اتمی کاربرد پیدا کرد؛ ابزارهایی که امروزه برای زمان‌سنجی دقیق و هماهنگ‌سازی سامانه‌های موقعیت‌یابی ماهواره‌ای ضروری هستند.
او در سال ۱۹۸۹ به‌دلیل ابداع این روش، نیمی از جایزه ی نوبل فیزیک را دریافت کرد. رمزی همچنین در توسعه ی میزر هیدروژنی نقش داشت و در شکل‌گیری آزمایشگاه‌های بزرگ پژوهشی آمریکا، ازجمله بروکهاون و فرمی‌لب، مشارکت کرد.
وقتی کامپیوتر یونیواک نتیجه ی انتخابات آمریکا را پیش‌بینی کرد
در سال ۱۹۵۲، شبکه ی تلویزیونی CBS برای نخستین‌بار از کامپیوتر UNIVAC I برای پیش‌بینی نتیجه ی انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا استفاده کرد. رقابت میان دوایت آیزنهاور و آدلای استیونسون جریان داشت و کامپیوتر با تحلیل آرای اولیه، پیروزی قاطع آیزنهاور را پیش‌بینی کرد.
در ابتدا کسی به پیش‌بینی درست کامپیوتر توجهی نکرد
پیش‌بینی یونیواک به‌اندازه‌ای غیرمنتظره بود که مسئولان پخش در ابتدا به درستی آن شک کردند. دستگاه احتمال پیروزی آیزنهاور را ۱۰۰ به یک برآورد کرده بود؛ اما نتیجه ی اولیه به‌دلیل اختلاف با انتظارات، همان موقع به‌طور کامل اعلام نشد. با ادامه ی شمارش آرا مشخص شد که محاسبات کامپیوتر درست بوده است.
یونیواک در پیش‌بینی تعداد آرای الکترال نیز دقت بالایی داشت: ۴۳۸ رأی برای آیزنهاور پیش‌بینی کرد، درحالی‌که نتیجه ی نهایی ۴۴۲ رأی بود. این رویداد از نخستین نمونه‌های مشهور استفاده از کامپیوتر برای تحلیل داده‌های انتخاباتی به شمار می‌رود و مسیر استفاده ی گسترده‌تر از فناوری محاسباتی در پوشش انتخابات را هموار کرد.